Çocuk BES planını yalnızca “aylık en az kaç lira?” sorusuyla karşılaştırmak eksik kalır. Aynı katkı payını kabul eden iki planda giriş aidatı, yönetim gideri, ara verme koşulu ve sunulan fonların gider oranı farklı olabilir. Uzun vade hedeflendiği için küçük görünen yıllık maliyet farkları bile bileşik biçimde net birikimi etkileyebilir.
Karıştırmayın: Giriş aidatı, yönetim gideri ve ara verme kesintisi sözleşme düzeyindedir. Fon toplam gider kesintisi fon varlığından karşılanır. Stopaj ise sistemden ayrılırken ana para değil getiri üzerinden hesaplanan vergidir.
Kesinti Türleri Tek Tabloda
| Kalem | Ne zaman uygulanabilir? | Nerede kontrol edilir? |
|---|---|---|
| Giriş aidatı | İlk 5 yılda; peşin, taksitli veya ertelenmiş olabilir | Teklif formu ve ayrılma bilgi formu |
| Yönetim gideri | Katkı payı veya birikim üzerinden ilk 5 yılda | Emeklilik planı kesinti tablosu |
| Ara verme kesintisi | Üç ay ödeme yapılmaması sonrası plan izin veriyorsa | Sözleşme ve hesap hareketleri |
| Fon toplam gideri | Fon portföyünden günlük; fon fiyatına yansır | Fon izahnamesi ve performans raporu |
| Stopaj | Sistemden ayrılma/emeklilik sırasında getiri üzerinden | Ayrılma hesap bildirim cetveli |
İlk Beş Yıl İçin Ortak Üst Sınır
Giriş aidatı, yönetim gideri ve ara verme kesintilerinin toplamı, sözleşmenin ilk beş yılında her bir yıl için ilgili takvim yılının ilk altı ayında uygulanan aylık brüt asgari ücretin %8,5'ini aşamaz. Bu, şirketin mutlaka bu tutarı keseceği anlamına gelmez; mevzuat tavanıdır. Plan sıfır veya daha düşük kesinti sunabilir.
Altıncı yıl ve sonrasında bu üç kesinti yapılmaz. Buna rağmen ertelenmiş giriş aidatının, sözleşme ilk beş yıl dolmadan sona erdiğinde nasıl tahsil edileceği teklif formunda okunmalıdır. “Giriş aidatı bugün alınmıyor” ifadesi, ileride hiç alınmayacağı anlamına gelmeyebilir.
Fon Toplam Gider Kesintisi Neden Ayrı?
Fon toplam gider kesintisi, fonun yönetim ve operasyon giderlerini karşılar; fon net varlık değerinden günlük olarak düşülür ve açıklanan fon fiyatına zaten yansımıştır. Bu nedenle banka ekstresinde ayrı bir tahsilat gibi görünmeyebilir. Çocuk BES gibi 10-18 yıllık hedefte yalnızca geçmiş brüt getiriye değil, aynı risk sınıfındaki fonların net performansına ve toplam gider oranına bakmak gerekir.
Mevzuatta altıncı yıldan başlayarak fon toplam gider kesintisine ilişkin bir iade kontrolü vardır. Sözleşme yılına göre iade oranı 6. yılda %2,5'ten başlar; 10. yılda %12,5'e, 15. yıl ve sonrasında %25'e ulaşır. Birikimin %1,1'iyle ilgili alt sınır kontrolü nedeniyle hesaplanan iadenin tamamı her durumda ödenmeyebilir. EGM'nin resmî iade örneği bu hesabı ayrıntılandırır.
Örnek Plan Karşılaştırması
Aynı risk düzeyinde iki çocuk BES planı düşünün. A planı giriş aidatı almıyor fakat seçilecek fonun yıllık toplam gider oranı daha yüksek; B planında ilk yıllarda sınırlı yönetim gideri var fakat uzun vadede uygun fonun gider oranı daha düşük olsun. Yalnızca ilk ay maliyetine bakıldığında A planı ucuz görünür. On beş yıllık hedefte ise fon gideri her gün birikim üzerinden işlediği için toplam sonuç tersine dönebilir. Kesin karşılaştırma, aynı katkı, aynı vade ve benzer fon riskiyle net tutar üzerinden yapılmalıdır.
Bu örnek belirli oran veya getiri vaat etmez. Şirket adı yerine teklif formundaki gerçek kesinti ve fon giderlerini tabloya yazın. Planların ek hizmetleri ancak gerçekten kullanılacaksa maliyet karşılaştırmasına dahil edilmelidir.
Çıkış Stopajı ve Hak Edilmeyen Devlet Katkısı
Erken çıkışta iki farklı etki vardır. Birincisi, sistemde kalış süresine göre devlet katkısının yalnızca hak edilen kısmının alınabilmesidir. İkincisi, getiri üzerinden stopajdır: 10 yıldan az kalıp ayrılanlarda %15; 10 yılı doldurup 56 yaşından önce ayrılanlarda %10; emeklilik, vefat veya maluliyette %5. Bunlar sözleşme yönetim ücreti değildir.
Net ayrılma tutarı için şirketten ana para, fon getirisi, devlet katkısı, devlet katkısı getirisi, hak ediş, stopaj ve ertelenmiş kesintileri ayrı satırlarda gösteren hesap bildirim cetvelini isteyin. Çıkış odaklı ayrıntılar para çekme kesintisi rehberindedir.
Teklif Formunda Sorulacak Yedi Soru
- Giriş aidatı peşin mi, ertelenmiş mi; hangi durumda tahsil edilir?
- Katkı payından yönetim gideri yüzdesi veya sabit tutar düşülüyor mu?
- Üç ay ödeme olmazsa ara verme kesintisi var mı?
- Sunulan fonların yıllık toplam gider oranları nedir?
- BEFAS fonlarına erişim ve fon değişikliği kanalı nasıl çalışır?
- Ek hizmetlerin süresi ve kullanım koşulu nedir?
- İlk beş yılda ayrılırsak örnek net ödeme ne olur?
Ödemeye ara verme olasılığı yüksekse ara verme rehberini, şirket seçimi için de karşılaştırma sayfasını birlikte kullanın.
Bu içerik genel bilgilendirmedir. Güncel teklif formu, fon izahnamesi ve şirket hesaplaması esas alınmalıdır.
Son güncelleme: 18 Temmuz 2026